Lerarenopleiding eerstegraads of tweedegraads

Twijfel je tussen een eerstegraads of tweedegraads lerarenopleiding? Dan wil je vooral weten waar je na je opleiding les mag geven, welke vooropleiding je nodig hebt en hoe lang de route meestal duurt. Kort gezegd: een tweedegraads bevoegdheid is vaak de route naar vmbo, onderbouw havo/vwo en vaak ook mbo. Een eerstegraads bevoegdheid heb je nodig voor de bovenbouw van havo en vwo. Welke route het best past, hangt af van je vak, je eerdere studie en of je al voor de klas staat.

Het verschil zit vooral in waar je les mag geven

Het belangrijkste onderscheid tussen eerstegraads en tweedegraads zit in je onderwijsbevoegdheid. Met een tweedegraads bevoegdheid geef je meestal les in het vmbo en de onderbouw van havo/vwo. Met een eerstegraads bevoegdheid ben je breder inzetbaar en mag je ook lesgeven in de bovenbouw van havo en vwo. In de praktijk kun je met beide bevoegdheden soms ook in andere onderwijssoorten werken, zoals mbo, praktijkonderwijs of vso. De precieze inzet hangt af van je vak, diploma en schooltype.

Wat is een tweedegraads lerarenopleiding?

Een tweedegraads lerarenopleiding is meestal een hbo-opleiding waarmee je docent wordt in een specifiek schoolvak. Tijdens de opleiding werk je aan vakinhoud, didactiek, pedagogiek en stage. Deze route is praktisch ingericht en sluit goed aan op lesgeven in vmbo, onderbouw havo/vwo en mbo. Wil je later ook examenklassen in de bovenbouw van havo of vwo lesgeven, dan kun je daarna doorgaans doorstromen naar een eerstegraads traject.

Wat is een eerstegraads lerarenopleiding?

Een eerstegraads lerarenopleiding is bedoeld voor wie les wil geven op het hoogste niveau in het voortgezet onderwijs, vooral in de bovenbouw van havo en vwo. De opleiding gaat dieper in op vakinhoud en vakdidactiek en bereidt je voor op complexere les- en begeleidingssituaties, zoals examenklassen. Veel eerstegraads routes lopen via een educatieve master of via een vervolgopleiding na een tweedegraads bevoegdheid. Daardoor kom je deze route vaak tegen bij mensen die al een relevante bachelor, master of lesbevoegdheid hebben.

Welke route past bij jouw vooropleiding?

De juiste route naar een lerarenopleiding eerstegraads of tweedegraads hangt vooral af van je startpunt.

Je begint zonder lesbevoegdheid

Heb je nog geen onderwijsbevoegdheid, dan is een hbo-lerarenopleiding meestal de standaardroute naar een tweedegraads bevoegdheid. Je kiest daarbij een schoolvak en combineert theorie met stage. Dit is een route als je structureel docent wilt worden in het voortgezet onderwijs of mbo.

Educatieve minor of module

Volg je al een relevante bachelor aan een universiteit, dan kun je soms via een universitaire educatieve minor of module een beperkte tweedegraads bevoegdheid halen. Die is geldig voor vmbo-tl en de onderbouw van havo/vwo. Een educatieve minor aan een hogeschool levert op zichzelf geen onderwijsbevoegdheid op. Dit is vooral interessant als je wilt verkennen of het onderwijs bij je past.

Je hebt al een relevante bachelor of master

De route hangt af van niveau en vakverwantschap. Een tweejarige universitaire educatieve master volgt na een verwante wo-bachelor. Een eenjarige universitaire educatieve master vereist doorgaans al een wo-master plus voldoende vakinhoudelijke studiepunten. Opleiders kijken daarbij naar vakverwantschap: sluit jouw eerdere studie inhoudelijk voldoende aan op het schoolvak waarin je les wilt geven? Zo niet, dan kan een schakelprogramma nodig zijn.

Je hebt al een tweedegraads bevoegdheid

Met een tweedegraads bevoegdheid kun je doorstromen naar een educatieve hbo-master of een andere eerstegraads vervolgroute. Toelating, studieduur en eventuele vrijstellingen stelt de opleiding vast. Voor sommige vakken, zoals lichamelijke opvoeding of bepaalde kunstvakken, kan de opleidingsroute afwijken.

• Hbo-lerarenopleiding: meestal 4 jaar voltijd, vaak ook in deeltijd of duaal
• Universitaire educatieve master: meestal 2 jaar na een verwante wo-bachelor of 1 jaar na een wo-master met voldoende vakinhoudelijke studiepunten
• Educatieve hbo-master: doorgaans 2 tot 3 jaar
• Zij-instroom: werken en leren, gericht op het halen van je bevoegdheid binnen 2 jaar; in het voortgezet onderwijs kan benoembaarheid onder voorwaarden met maximaal 2 jaar worden verlengd

Zij-instroom: sneller voor de klas

Zij-instroom is interessant als je al werkervaring en vakkennis hebt en de overstap naar het onderwijs wilt maken zonder eerst een volledige opleiding vooraf te volgen. Je gaat dan meestal betaald aan het werk op een school en volgt tegelijk een maatwerktraject. Dit start met een verplicht geschiktheidsonderzoek. Daaruit moet blijken dat je direct voor de klas kunt staan en je bevoegdheid binnen twee jaar kunt halen. Op basis daarvan wordt bepaald welke scholing je nog nodig hebt om je bevoegdheid te halen. Na een succesvol zij-instroomtraject ontvang je een getuigschrift van het bekwaamheidsonderzoek. Dat is geen bachelor- of masterdiploma; het levert wel een volledige eerste- of tweedegraads bevoegdheid op, afhankelijk van het traject. Voor zij-instroom bestaan geregeld subsidiemogelijkheden, maar voorwaarden verschillen per jaar en per regeling.

Van tweedegraads naar eerstegraads doorgroeien

Veel docenten kiezen eerst voor een tweedegraads lerarenopleiding en groeien later door. Je doet eerst leservaring op en specialiseert je daarna verder. Veel opleidingen bieden deeltijd aan; de mogelijkheden verschillen per aanbieder.

Veelgestelde vragen over eerstegraads en tweedegraads

Wanneer heb je een eerstegraads bevoegdheid nodig?

Die heb je nodig als je les wilt geven in de bovenbouw van havo of vwo. Wil je vooral in vmbo, onderbouw havo/vwo of mbo werken, dan is een reguliere tweedegraads bevoegdheid meestal voldoende.

Mag je met een tweedegraads bevoegdheid ook in het mbo lesgeven?

Ja, met een reguliere tweedegraads bevoegdheid kun je ook in het mbo lesgeven. Met een beperkte tweedegraads bevoegdheid via een universitaire educatieve minor of module geldt dat niet automatisch. De precieze inzetbaarheid verschilt wel per vak, instelling en functieprofiel.

Is er een eerstegraads lerarenopleiding Nederlands?

Ja. Voor Nederlands kun je eerstegraads docent worden via een passende vervolgroute na een tweedegraads opleiding of via een universitaire educatieve route, afhankelijk van je vooropleiding en vakinhoudelijke achtergrond.

Kun je zonder de juiste opleiding toch lesgeven?

In het voortgezet onderwijs kun je soms wel benoembaar zijn zonder passende bevoegdheid, bijvoorbeeld als zij-instromer, leraar in opleiding, tijdelijke vervanger, andersbevoegde of gastdocent. Per route gelden eigen voorwaarden en termijnen; alleen gastdocenten vallen standaard onder verantwoordelijkheid van een bevoegde leraar.

Werk je al in het onderwijs en wil je je verder professionaliseren? SBO biedt praktijkgerichte cursussen voor onderwijsprofessionals en biedt ook incompany-maatwerk.