Omgevingsplan vs bestemmingsplan

Kort gezegd: sinds 1 januari 2024 is het omgevingsplan onder de Omgevingswet het gemeentelijke planinstrument. Geldende bestemmingsplannen zijn door overgangsrecht in beginsel onderdeel van het tijdelijke deel van dat omgevingsplan. Voor enkele vóór 1 januari 2024 ter inzage gelegde ontwerpbestemmingsplannen kan het oude recht nog doorlopen. Oude bestemmingsplannen zijn daarbij niet ineens verdwenen. Ze werken in de overgangsperiode in beginsel door binnen het tijdelijke omgevingsplan, terwijl gemeenten toewerken naar één gebiedsdekkend omgevingsplan uiterlijk 1 januari 2032. Voor een perceel, initiatief of vergunning telt daarom vooral welke actuele regels op die locatie gelden.

Wat veranderde er met de Omgevingswet per 1 januari 2024?

Met de invoering van de Omgevingswet is het oude stelsel voor de fysieke leefomgeving vervangen. Sindsdien is het omgevingsplan het gemeentelijke planinstrument. Geldende bestemmingsplannen zijn daarbij door overgangsrecht in beginsel onderdeel van het tijdelijke deel van het omgevingsplan. Voor enkele vóór 1 januari 2024 ter inzage gelegde ontwerpbestemmingsplannen kan het oude recht nog doorlopen. Voor gemeenten laat dit goed zien wat de Omgevingswet verandert voor gemeenten: zij moeten die oude plannen en andere lokale regels in de overgangsperiode samenbrengen in één gebiedsdekkend omgevingsplan, uiterlijk 1 januari 2032.

De kernverschillen naast elkaar

Welke regels vallen onder het omgevingsplan?

Het omgevingsplan kan verschillende soorten regels voor een locatie bundelen:

• regels over gebruik van gronden en gebouwen;
• bouwmogelijkheden en situering;
• toegestane of verboden activiteiten op een locatie;
• onderwerpen als geluid, geur, trillingen, veiligheid, gezondheid en infrastructuur.

Daardoor kunnen regels die vroeger verspreid stonden over plannen en lokale regelingen meer geïntegreerd worden samengebracht.

Welk plan geldt nu voor uw locatie?

Voor een perceel of initiatief is de naam van het plan minder belangrijk dan de vraag welke actuele regels daar gelden. Oude bestemmingsplanregels kunnen nog steeds van toepassing zijn, voor zover zij onderdeel zijn van het tijdelijke omgevingsplan. In de praktijk controleert u dit via de gemeentelijke publicatie van het omgevingsplan en via de digitale kaartomgeving met geldende regels, zoals Regels op de kaart in het Omgevingsloket.

Een omgevingsvergunning is geen plan

Een plan bevat regels voor een locatie; een omgevingsvergunning is een besluit op een concrete aanvraag. Bij een vergunningaanvraag toetst het bevoegd gezag per aangevraagde activiteit aan de toepasselijke beoordelingsregels. Die kunnen staan in het omgevingsplan, maar ook in het Bkl, een omgevingsverordening of waterschapsverordening. Waar vroeger vaak primair naar het bestemmingsplan werd gekeken, vindt de beoordeling nu plaats binnen het bredere stelsel van de Omgevingswet.

Een omgevingsvisie geeft richting, maar stelt geen directe locatieregels

Een omgevingsvisie is een strategisch beleidsdocument voor de langere termijn en geen direct regelkader voor één perceel. Overheden leggen daarin ambities, keuzes en ontwikkelrichtingen voor de fysieke leefomgeving vast. Het omgevingsplan werkt die richting juridisch uit in concrete regels voor locaties. Daarom kunt u uit een omgevingsvisie meestal niet rechtstreeks afleiden wat ergens is toegestaan. Omgevingsvisies worden vastgesteld door het Rijk, iedere provincie en iedere gemeente en vormen vaak de basis voor later beleid en regelgeving.

Waar dit verschil in de praktijk vooral relevant is

Het onderscheid tussen omgevingsplan en bestemmingsplan is vooral belangrijk in het dagelijkse werk rond besluitvorming en uitvoering binnen het ruimtelijk domein:

• Vergunningverlening: bepalen welk regelkader geldt voor een bouw- of gebruiksinitiatief.
• Toezicht en handhaving: vaststellen of een activiteit past binnen de actuele locatieregels.
• Bouw- en woningtoezicht: snel kunnen duiden of oude bestemmingsplanregels nog doorwerken.
• Gebiedsontwikkeling: belangen afwegen binnen de bredere fysieke leefomgeving, niet alleen ruimtelijk.
• Publieke dienstverlening: initiatiefnemers duidelijk informeren over wat waar mag en onder welke voorwaarden.

Wilt u zich hierin verder verdiepen, dan vindt u op SBO.nl ook informatie over de Omgevingswet, de Basiscursus Omgevingswet, vergunningverlening in de bouw, ambtenaar bouwen en woningtoezicht en vastgoedrecht.