Toetsmatrijs maken

Een toetsmatrijs is een blauwdruk waarin u vastlegt wat u toetst: leerdoelen of eindtermen, inhoud, beheersingsniveau, vraagvormen, aantallen en eventueel weging. Zo kunt u de verdeling van opgaven onderbouwen en controleren of de toets de beoogde inhoud evenwichtig afdekt.

Welke bouwstenen legt u vooraf vast?

Een goede toetsmatrijs legt, zeker bij formatief evalueren, eerst vast welke leerdoelen of eindtermen u wilt toetsen en hoe die zijn verdeeld over inhoud, beheersingsniveau, vraagvormen, aantallen vragen of scorepunten en eventueel weging. De toetsopbouw kan daarnaast lineair zijn of keuzeonderdelen bevatten. Leg zulke keuzes apart vast en zorg dat ze aansluiten op het toetsbeleid van uw school en op een toetsverloop dat voor makers en beoordelaars beheersbaar blijft.

In 6 stappen een toetsmatrijs opstellen

Onderstaande zes stappen zijn een mogelijke werkwijze.

1. Start met de leerdoelen of eindtermen en bepaal eerst de hoofdstructuur van de toets.
2. Leg per toetsdeel vast welke inhoud en welk beheersingsniveau u wilt afdekken.
3. Bepaal per onderdeel de vraagvorm en passende toetsvormen in het mbo en ho, het aantal vragen of scorepunten en eventueel de weging.
4. Werk daarna de toetsopbouw uit: lineair, met casussen, of met één of meer keuzedelen.
5. Selecteer of construeer vervolgens per onderdeel de bijbehorende opgaven en controleer of de matrijs de beoogde dekking behoudt.
6. Als uw toetsapplicatie deze functies ondersteunt, controleer dan vóór afname de weergave, instellingen en toegankelijkheid.

Een eenvoudig voorbeeld van een toetsmatrijs

Onderstaand voorbeeld laat zien hoe leerdoelen, inhoud, niveau, vraagvorm, aantallen en weging in één invulmodel samenkomen.

Hoe ordent u bronmateriaal en vragen vóór de selectie?

Door vragen en bronmateriaal te ordenen op leerdoel, onderwerp, niveau en vraagvorm kunt u gerichter selecteren en de beoogde dekking controleren. Orden daarbij op kenmerken die voor uw toetsing relevant zijn, zoals vak, niveau, onderwerp en herkomst van het materiaal. Zo kunt u selecteren en nagaan of de verdeling past bij de matrijs. Zowel eigen schoolmateriaal als methodegebonden vragen kunnen in dezelfde voorselectie worden meegenomen. Tijdens het selectieproces controleert u steeds of de gekozen vragen nog passen bij de beoogde indeling en dekking.

Hoe borgt u kwaliteit en samenwerking rond de toetsmatrijs?

• Werk vanuit vaste randvoorwaarden, zoals een schoolsjabloon, een tweede controle en afspraken over analyse achteraf.
• Leg rollen en verantwoordelijkheden vast in toetsbeleid, toetsplan of procesafspraken.
• Gebruik de matrijs als inhoudelijke onderbouwing van de toets en leg autorisaties of verantwoordelijkheden apart vast.
• Dat is waardevol voor teams en toetsdeskundigen, en ook voor wie zich verder wil verdiepen via de opleiding toetsdeskundige; in het hoger onderwijs borgen examencommissies de toetskwaliteit.

Hoe gebruikt u de toetsmatrijs bij afname en analyse?

De toetsmatrijs ondersteunt de inhoudelijke onderbouwing van de toets bij afname en analyse. Als uw toetsplatform deze functies ondersteunt, controleer dan vóór afname de weergave, instellingen en toegankelijkheid. Beschrijf papier- en digitale afname als afzonderlijke toetsversies en controleer de vergelijkbaarheid. Verwerk leerling- en toetsresultaten rechtmatig, doelgebonden en dataminimaal; beperk toegang tot wat noodzakelijk is, log gebruikersactiviteiten, neem de verwerking op in het verwerkingsregister en tref passende technische en organisatorische beveiligingsmaatregelen. Beoordeel bij een hoog privacyrisico of een DPIA nodig is.