De kindcheck binnen de meldcode

De kindcheck is een veiligheidscheck binnen stap 1 van de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. U doet die als u op basis van oudersignalen inschat dat de lichamelijke of geestelijke conditie, of de omstandigheden, van een cliënt een risico kunnen vormen voor de veiligheid of ontwikkeling van minderjarige kinderen die van de cliënt afhankelijk zijn. Bij een adolescente cliënt kunnen zorgen over aanwezige jongere broers of zussen aanleiding geven. Ook als kinderen niet zichtbaar in beeld zijn, telt dat mee: denk aan zwangerschap, een ongeboren kind en bij een adolescente cliënt aanwezige jongere broers of zussen. Hieronder leest u op welke signalen u let, welke vragen helpen, welke vervolgstappen passend zijn en wat in het dossier thuishoort.

Wanneer een kindcheck aan de orde is

• De kindcheck is aan de orde als u op basis van oudersignalen inschat dat de lichamelijke of geestelijke conditie, of de omstandigheden, van een cliënt een risico kunnen vormen voor de veiligheid of ontwikkeling van minderjarige kinderen die van de cliënt afhankelijk zijn.
• Denk aan ernstige psychische problemen, suïcidaliteit, verslaving, een verstandelijke beperking, huiselijk geweld of andere ontregelende crisissituaties.
• Ook oudersignalen tellen mee: verwardheid, overbelasting of gebrek aan overzicht bewijzen geen onveiligheid, maar vragen wel om gericht door te vragen.
• Neem altijd mee of er een zwangerschap is, een ongeboren kind verwacht wordt of bij een adolescente cliënt jongere broers of zussen aanwezig zijn.

Hoe de kindcheck past binnen de meldcode

De kindcheck hoort bij stap 1 van de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling: signalen in kaart brengen. De meldcode is een stappenplan voor signaleren, wegen en handelen bij vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling. Deze verantwoordelijkheid geldt ook voor professionals die vooral met volwassenen werken en de kinderen niet zelf zien of spreken. Van een positieve kindcheck is sprake als signalen erop wijzen dat de situatie van een ouder of verzorger gevolgen kan hebben voor de veiligheid of ontwikkeling van een kind dat van die ouder of verzorger afhankelijk is. Voor sectoren die onder de Wet meldcode vallen, is deze werkwijze verplicht en uitgewerkt in het protocol van de eigen organisatie.

Welke vragen u stelt tijdens een kindcheck

Bij een kindcheck werkt u van basisinformatie naar een concreet beeld van zorg en veiligheid.

• Zijn er minderjarige kinderen? Hoe oud zijn zij, wonen zij thuis en wie draagt dagelijks de zorg?
• Vraag bij een cliënt zo nodig of sprake is van een zwangerschap. Vraag daarnaast naar kinderen van een (ex-)partner als de cliënt daar geregeld aanwezig is.
• Hoe is het toezicht geregeld: wie let op de kinderen, brengt hen naar school of opvang en is bereikbaar bij nood?
• Hoe gaat het met eten, slapen, hygiëne, medische zorg en dagelijkse structuur?
• Wat merken de kinderen van de huidige situatie thuis?
• Welke familieleden, buren of professionals zijn betrokken en wie kan tijdelijk overnemen als een ouder uitvalt?

Wat u doet als informatie ontbreekt of contact kort is

Ontwijkende antwoorden of een onduidelijk beeld zijn geen reden om de kindcheck los te laten. Benoem uw zorgen concreet, leg uit dat u volgens de meldcode werkt en vraag door op wat wél bekend is. Blijft de situatie onhelder, vraag dan tijdig advies aan een collega, interne aandachtsfunctionaris of specialist. Dat geldt ook bij eenmalige consulten, spoedcontacten of crisisbeoordelingen, zeker bij complexe problematiek: juist korte contacten kunnen serieuze risico’s zichtbaar maken. Werk, binnen de regels voor privacy, beroepsgeheim, AVG en het organisatieprotocol, samen met rechtstreeks betrokken professionals en - met passende toestemming of een geldige wettelijke grondslag - met andere professionals of het netwerk rond het gezin, maar ga pas van overdracht uit als die echt geregeld is. Overleg met Veilig Thuis past bij aanhoudende onduidelijkheid, ernstige signalen of twijfel over directe veiligheid.

Vervolgstappen na een positieve kindcheck

Na een positieve kindcheck beoordeelt u of de zorgen zijn weggenomen of dat vervolg nodig blijft. De keuze hangt af van ernst, duidelijkheid en de vraag of veilige zorg voor het kind voldoende in beeld is.

Bij langdurige begeleiding blijft de kindcheck actueel

Bij langdurig contact is de kindcheck geen eenmalig afvinkmoment. De thuissituatie kan verbeteren, verslechteren of plotseling veranderen, waardoor het belangrijk is geregeld aandacht te houden voor ouderschap, veiligheid en mogelijke gevolgen voor kinderen. Daarbij weegt u risicofactoren én beschermende factoren, zonder snel te oordelen. Een ouder kan zeer betrokken zijn en toch door psychische klachten, verslaving, overbelasting of crisis tijdelijk onvoldoende beschikbaar zijn voor veilige opvoeding en dagelijkse zorg. Terugkerende vragen maken verandering zichtbaar: hoe verlopen eten, slapen en school? Is er voldoende toezicht? Wie springt bij als het misgaat? Wat merken kinderen van spanningen of terugval? Hoe stevig is het steunnetwerk? Juist in sectoren met langere betrokkenheid, zoals ggz, verslavingszorg, huisartsenzorg en het sociaal domein, volgt u hierbij het protocol van de eigen organisatie.

Wat u vastlegt in het dossier

• Noteer feitelijk dat u de kindcheck hebt uitgevoerd, welke vragen u stelde en welke antwoorden zijn gegeven.
• Leg vast of er minderjarige kinderen of een zwangerschap zijn en hoe de dagelijkse zorg, het toezicht en de veiligheid zijn beschreven.
• Schrijf uw professionele afweging op: welke signalen zag u, welke risico’s of beschermende factoren woog u mee en waarom.
• Vermeld overleg met collega’s, een aandachtsfunctionaris of Veilig Thuis, inclusief afspraken, acties en termijnen.
• Zijn de zorgen weggenomen, noteer dan ook expliciet waarom verdere stappen niet nodig waren.

De 5 stappen van de meldcode in het kort

1. Breng signalen in kaart. Hier hoort de kindcheck thuis: u onderzoekt op basis van oudersignalen of de lichamelijke of geestelijke conditie, of de omstandigheden, van een cliënt risico geven voor de veiligheid of ontwikkeling van minderjarige kinderen die van de cliënt afhankelijk zijn, of bij een adolescente cliënt voor aanwezige jongere broers of zussen.
2. Overleg met een collega, deskundige of aandachtsfunctionaris.
3. Voer het gesprek met de betrokkene(n).
4. Weeg het huiselijk geweld of de kindermishandeling, zo nodig met het afwegingskader.
5. Beslis met het sectorale afwegingskader of melden bij Veilig Thuis noodzakelijk is en/of hulp kan worden georganiseerd. Melden is de professionele norm bij acute en/of structurele onveiligheid; ook als effectieve hulp niet voldoende kan worden geboden of georganiseerd, kan melden nodig zijn.

Veel organisaties vertalen deze vijf stappen naar een eigen protocol of werkwijze.

Waar u de meldcode en praktische ondersteuning vindt

De meeste professionals gebruiken niet één los algemeen document, maar de meldcode of het protocol van hun eigen organisatie of branche. Bij twijfel kunt u terecht bij uw leidinggevende, een interne deskundige, de aandachtsfunctionaris of Veilig Thuis voor advies. Voor verdere verdieping zijn ook branchebronnen en praktijkgerichte scholing relevant. SBO biedt opleidingen en bijeenkomsten over veiligheid en professioneel handelen, onder meer de opleiding Aandachtfunctionaris.