AI-geletterdheid in het onderwijs

AI-geletterdheid betekent dat je begrijpt wat AI doet, uitkomsten kritisch kunt beoordelen en AI veilig en verantwoord gebruikt in de schoolcontext. Dat is geen toekomstvraag meer: leerlingen, docenten en scholen werken nu al met generatieve AI voor samenvattingen, uitleg, lesvoorbereiding en ondersteuning van processen. Juist daarom zijn basiskennis en duidelijke kaders nodig. Op deze pagina lees je wat AI-geletterdheid precies inhoudt, waar AI in het onderwijs voor wordt gebruikt, welk niveau per rol past en hoe je dit schoolbreed opbouwt.

Wat AI-geletterdheid in de schoolpraktijk betekent

AI-geletterdheid in het onderwijs bestaat uit kennis, vaardigheden en professionele houding. Het gaat om begrijpen wat AI wel en niet doet, uitkomsten kritisch beoordelen, AI doelgericht toepassen en verantwoord handelen binnen je eigen rol. In de schoolpraktijk komen daarbij steeds dezelfde aandachtspunten terug: betrouwbaarheid, bias, privacy, transparantie, autonomie en menselijke regie. AI-geletterdheid is dus veel breder dan een tool als ChatGPT kunnen bedienen. Het vraagt om bewust gebruik in les, begeleiding, toetsing en schoolorganisatie.

Waarom scholen er nu niet meer omheen kunnen

AI speelt al mee in opdrachten, samenvattingen, informatie zoeken, feedback en ondersteunende schoolprocessen. Ook docenten die zelf nog weinig met AI doen, krijgen ermee te maken doordat leerlingen het al gebruiken en onderwijskeuzes daardoor veranderen. Tegelijk leven er terechte zorgen over grip op het leerproces, de kwaliteit van output en ongewenste afhankelijkheid. In het verlengde van de EU AI Act groeit bovendien de noodzaak om AI-gebruik niet vrijblijvend te benaderen en medewerkers passend toe te rusten, zeker wanneer AI invloed heeft op onderwijs- of ondersteuningsprocessen.

Waar AI in het onderwijs voor wordt gebruikt

• Docenten gebruiken AI onder meer voor lesontwerp, differentiatie, feedback, toetsvoorbereiding en administratieve ondersteuning.
• Leerlingen en studenten gebruiken AI voor brainstormen, uitleg op maat, oefenen, samenvatten en het aanscherpen van informatievaardigheden.
• Gebruik AI niet zonder passende menselijke controle bij beslissingen met grote gevolgen. AI voor toelating, indeling, beoordeling van leeruitkomsten en toezicht op verboden gedrag tijdens toetsen kan onder de AI Act als hoog risico gelden. Bij uitsluitend geautomatiseerde besluiten met juridische of vergelijkbaar ingrijpende gevolgen geldt bovendien artikel 22 AVG, behoudens uitzonderingen.
• Didactische meerwaarde hangt altijd af van doel, context en controle door de onderwijsprofessional.

Niet iedereen in school hoeft hetzelfde niveau te hebben

Scholen kunnen werken met een basisniveau voor iedereen die met AI te maken krijgt. Verdere verdieping hangt af van rol, impact en verantwoordelijkheden. Dit is een praktisch scholingsmodel van de school, geen wettelijk voorgeschreven driedeling. De benodigde AI-geletterdheid moet aansluiten op iemands rol, ervaring, opleiding, de toepassing en het risico.

Zo bouw je AI-geletterdheid schoolbreed op

Begin bij de startsituatie: welke AI-toepassingen zijn er al in lessen, toetsing en ondersteuning, welke risico’s horen daarbij en waar ontbreken kennis of afspraken nog. Koppel professionalisering vervolgens aan concrete schoolregels over privacy, brongebruik, transparantie en verantwoord gebruik. Kies niet voor een losse inspiratiesessie, maar voor doorlopende teamontwikkeling met ruimte voor oefenen, vragen en bijstellen, bijvoorbeeld via een leerlijn digitale didactiek. Neem leiderschap, sociale veiligheid en praktische toepasbaarheid mee in de implementatie. Een specifiek certificaat is niet vereist. Het is verstandig om intern vast te leggen welke trainingen, instructies en andere maatregelen zijn genomen; zo’n registratie kan helpen om de aanpak te onderbouwen.

Verdieping voor scholen die verder willen

Staan de basis en de teamafspraken, dan kun je gericht verdiepen op thema’s die in jouw schoolpraktijk het meest spelen.

• Voor een breed vertrekpunt sluit de SBO-pagina over AI in het onderwijs logisch aan op de basis van AI-geletterdheid.
• SBO biedt de vierdaagse opleiding AI-geletterdheid VO/MBO aan voor onder meer docenten, ICT-coördinatoren en coördinatoren digitale geletterdheid. Beoordeel vooraf of doelgroep, programma, datum en prijs aansluiten op de schoolbehoefte.
• Bij praktische beleidsvragen worden thema’s als AI en toetsing in het VO en onderwijsrecht of privacy snel relevant.
• Ook verwante onderwerpen, zoals mediawijsheid in de klas en kritisch omgaan met digitale informatie, versterken verantwoord AI-gebruik in school.

Veelgestelde vragen over AI-geletterdheid en schoolbeleid

Deze vragen raken zowel algemene onderwijskaders als keuzes die scholen zelf moeten vastleggen in beleid en dagelijkse praktijk.

Is digitale geletterdheid verplicht in het onderwijs?

Nog niet als afzonderlijk wettelijk vastgelegd leergebied. De definitieve conceptkerndoelen voor digitale geletterdheid in het onderwijs zijn in 2025 gepubliceerd. Volgens de huidige planning treden de vernieuwde kerndoelen op 1 augustus 2027 in werking; scholen krijgen vervolgens tot augustus 2031 voor implementatie. Scholen kunnen er nu al mee werken.

Is AI verboden op scholen?

Er is geen algemeen verbod op AI op scholen. Wel verbiedt de AI Act bepaalde specifieke AI-praktijken en kunnen voor bepaalde toepassingen, zoals toelating, beoordeling van leeruitkomsten of surveillancetoepassingen, zwaardere regels gelden. Scholen kunnen daarnaast eigen grenzen stellen per toepassing, bijvoorbeeld bij toetsing, privacygevoelige gegevens, leeftijdseisen of ongecontroleerd gebruik. Duidelijke schoolafspraken en begeleiding helpen scholen om AI-gebruik te koppelen aan onderwijsdoelen, privacy, toetsbeleid en digitaal burgerschap in het onderwijs.