Taken van de Wzd-functionaris

Zodra onvrijwillige zorg in beeld komt of moet worden verlengd, heeft de Wzd-functionaris een onafhankelijke toetsende rol. De Wzd geldt voor mensen met een verstandelijke beperking of een psychogeriatrische aandoening, zoals dementie, en in enkele daarmee gelijkgestelde situaties. De kern van die taak is beoordelen of een zorgplan met onvrijwillige zorg voldoet aan het uitgangspunt dat onvrijwillige zorg zoveel mogelijk wordt voorkomen en of het zorgplan geschikt is om ernstig nadeel te voorkomen. Daarbij gaat het niet alleen om veiligheid, maar ook om de rechtspositie van de cliënt. Op deze pagina lees je welke taken daarbij horen, hoe deze rol zich verhoudt tot de zorgverantwoordelijke en andere deskundigen, en welke deskundigheid voor de functie nodig is.

De kernverantwoordelijkheid binnen onvrijwillige zorg

De Wet zorg en dwang (Wzd) stelt regels aan onvrijwillige zorg. Binnen dat kader heeft de Wzd-functionaris een waarborgrol: onafhankelijk toetsen of de wet zorgvuldig en correct wordt toegepast. De functie draait dus niet om het zelf leveren van dagelijkse zorg, maar om het beoordelen van zorgplannen waarin onvrijwillige zorg wordt opgenomen en om toetsing bij verlengingen van de termijn waarbinnen die zorg wordt verleend. Daarnaast heeft de functionaris enkele specifieke wettelijke rollen, bijvoorbeeld bij verlof en ontslag in bepaalde opname-situaties, waarbij ook de expertise van een jurist zorg relevant kan zijn.

Daarmee bewaakt de Wzd-functionaris het cliëntbelang op momenten waarop veiligheid, zorginhoud en grondrechten kunnen schuren. Juist omdat onvrijwillige zorg diep ingrijpt in het leven van een cliënt, is die onafhankelijke toets essentieel.

Dit beoordeelt de Wzd-functionaris in een zorgplan

Bij de beoordeling van een zorgplan kijkt de Wzd-functionaris steeds naar een aantal vaste toetsingspunten.

Naast het zorgplan: monitoren, verlengen en signaleren

De taak van de Wzd-functionaris eindigt niet bij een eerste beoordeling. Ook daarna blijft de Wzd-functionaris betrokken op de momenten waarop de wet dat voorschrijft.

• Toetsen bij iedere verlenging van de termijn waarbinnen onvrijwillige zorg kan worden verleend.
• Geïnformeerd worden over bepaalde momenten van toepassing of evaluatie van onvrijwillige zorg en vanuit de wettelijke rol zo nodig actie ondernemen.
• De eigen beoordeling vastleggen in het dossier; de zorgverantwoordelijke is verantwoordelijk voor het zorgplan, het dossier en de evaluatie daarvan.
• De taken onafhankelijk kunnen uitvoeren.

Zo verhoudt de Wzd-functionaris zich tot andere rollen

Besluiten over onvrijwillige zorg ontstaan niet in isolatie. De Wzd-functionaris maakt deel uit van een keten van overleg, uitvoering en toetsing.

Wie Wzd-functionaris kan zijn en welke deskundigheid daarvoor nodig is

Een Wzd-functionaris is een door de zorgaanbieder aangewezen, ter zake kundige arts, gezondheidszorgpsycholoog of orthopedagoog-generalist. De zorgaanbieder moet de onafhankelijke taakuitoefening waarborgen. Formeel benoembaar zijn is echter niet hetzelfde als de rol ook goed kunnen vervullen. In de praktijk draait het juist om kennis van de Wzd, ervaring met onvrijwillige zorg, inzicht in het stappenplan, oog voor cliëntrechten, sterke dossierbeoordeling en goed kunnen samenwerken met andere rollen, waaronder een adviseur kwaliteit en veiligheid in de zorg.

Wie deze verantwoordelijkheid krijgt, moet ook de grenzen van de eigen expertise kennen en tijdig andere deskundigen betrekken. Voor professionals die zich op deze rol voorbereiden of hun kennis willen actualiseren, is verdiepende scholing vaak een logische stap, bijvoorbeeld via de opleiding Wzd-functionaris over de toepassing van de Wzd in de praktijk.